Επισήμανση συμπληρωμάτων διατροφής: υποχρεωτικές ενδείξεις και λίστα ελέγχου

Ποιοι κανόνες καθορίζουν τι γράφει η ετικέτα ενός συμπληρώματος;

Τρία επίπεδα κανόνων: οι γενικοί κανόνες της ΕΕ για όλα τα προσυσκευασμένα τρόφιμα, οι ειδικοί κανόνες της ΕΕ για τα συμπληρώματα διατροφής και οι εθνικοί κανόνες της χώρας όπου πουλάτε.

Κάθε χώρα ενσωματώνει την οδηγία 2002/46/ΕΚ στο δικό της δίκαιο και στη δική της γλώσσα. Οι κανόνες της ΕΕ ορίζουν το περιεχόμενο· η ακριβής εθνική διατύπωση προκύπτει από το δίκαιο της χώρας πώλησης.

Ένα συμπλήρωμα διατροφής δεν χρειάζεται διατροφική δήλωση (ενέργεια, λιπαρά, υδατάνθρακες): το άρθρο 29 παρ. 1 στοιχείο α του κανονισμού 1169/2011 το εξαιρεί.

Πώς πρέπει να ονομάζεται το προϊόν;

Η ονομασία υπό την οποία πωλούνται τα προϊόντα της οδηγίας είναι «συμπλήρωμα διατροφής» (άρθρο 6 παρ. 1 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ), στη γλώσσα της χώρας πώλησης. Χρησιμοποιήστε τον όρο του εθνικού δικαίου της χώρας αυτής.

• Ελλάδα και Κύπρος: «συμπλήρωμα διατροφής», ο όρος της ελληνικής απόδοσης της οδηγίας.
• Άλλες χώρες, για παράδειγμα: Σλοβακία «výživový doplnok», Τσεχία «doplněk stravy», Γερμανία «Nahrungsergänzungsmittel», Γαλλία «complément alimentaire».

Η μάρκα σας ή μια φανταστική ονομασία δεν αντικαθιστά την ονομασία του τροφίμου (άρθρο 17 του κανονισμού 1169/2011). Μια περιγραφική ονομασία λειτουργεί καλά, για παράδειγμα «συμπλήρωμα διατροφής με μαγνήσιο». Η ονομασία του τροφίμου και η καθαρή ποσότητα πρέπει να βρίσκονται στο ίδιο οπτικό πεδίο (άρθρο 13 παρ. 5).

Ποιες ενδείξεις είναι ειδικές για τα συμπληρώματα διατροφής;

Σε σύγκριση με ένα συνηθισμένο προσυσκευασμένο τρόφιμο, η ετικέτα ενός συμπληρώματος διατροφής φέρει επιπλέον επτά ενδείξεις σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 3 και το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ:

1. το όνομα των κατηγοριών θρεπτικών συστατικών ή ουσιών που χαρακτηρίζουν το προϊόν ή ένδειξη σχετική με τη φύση τους (για παράδειγμα «βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία», «φυτικό εκχύλισμα»),
2. τη συνιστώμενη για ημερήσια κατανάλωση δόση του προϊόντος (για παράδειγμα «1 κάψουλα την ημέρα»),
3. προειδοποίηση να μην γίνεται υπέρβαση της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης,
4. δήλωση ότι τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ποικίλης δίαιτας,
5. δήλωση ότι τα προϊόντα πρέπει να φυλάσσονται μακριά από τα μικρά παιδιά,
6. την ποσότητα κάθε θρεπτικού συστατικού ή ουσίας με θρεπτική ή φυσιολογική επίδραση, σε αριθμητική μορφή, ανά συνιστώμενη ημερήσια δόση,
7. για τις βιταμίνες και τα ανόργανα στοιχεία, επιπλέον το ποσοστό της διατροφικής τιμής αναφοράς (% ΔΤΑ).

Η οδηγία ορίζει το νόημα των προειδοποιήσεων, όχι την ακριβή διατύπωσή τους. Στην πράξη χρησιμοποιούνται διατυπώσεις όπως «Να μην γίνεται υπέρβαση της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης», «Τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ποικίλης και ισορροπημένης δίαιτας» και «Να φυλάσσεται μακριά από μικρά παιδιά». Η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μένετε κοντά στη διατύπωση των εθνικών κανόνων της χώρας σας.

Πώς δηλώνονται οι ποσότητες ανά ημερήσια δόση και το % ΔΤΑ;

Οι ποσότητες δηλώνονται ανά συνιστώμενη ημερήσια δόση, όχι ανά 100 g ή 100 ml (άρθρο 8 παρ. 2 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ). Είναι μέσες τιμές που στηρίζονται στην ανάλυση του προϊόντος από τον παρασκευαστή (άρθρο 9 παρ. 1). Η δόση στον πίνακα ποσοτήτων πρέπει να συμφωνεί με τη δόση στις οδηγίες χρήσης.

Το % ΔΤΑ αναγράφεται μόνο για βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία που έχουν διατροφική τιμή αναφοράς στο παράρτημα XIII μέρος Α του κανονισμού 1169/2011. Η επίσημη ελληνική συντομογραφία στον κανονισμό είναι «ΔΤΑ» (διατροφικές τιμές αναφοράς). Μπορεί να δίνεται και με γραφική παράσταση (άρθρο 9 παρ. 2 της οδηγίας). Επιλεγμένες τιμές για ενήλικες:

Παράδειγμα: 150 mg μαγνησίου ανά ημερήσια δόση αντιστοιχούν σε 150 ÷ 375 = 40 % ΔΤΑ. Για φυτικά εκχυλίσματα, αμινοξέα και άλλες ουσίες χωρίς ΔΤΑ δίνετε μόνο την ποσότητα, για παράδειγμα με τη σημείωση ότι δεν έχει καθοριστεί ΔΤΑ.

Στους ελέγχους ετικετών οι αρχές χρησιμοποιούν το κατευθυντήριο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις ανοχές του Δεκεμβρίου 2012. Για τα συμπληρώματα διατροφής επιτρέπει, μαζί με την αβεβαιότητα της μέτρησης, +50 % / −20 % για τις βιταμίνες και +45 % / −20 % για τα ανόργανα στοιχεία. Το έγγραφο δεν είναι νομικά δεσμευτικό. Στην πράξη η πραγματική περιεκτικότητα δεν πρέπει να υπολείπεται της δηλούμενης τιμής περισσότερο από 20 %, ακόμη και στο τέλος της διάρκειας ζωής του προϊόντος.

Τι μπαίνει στον κατάλογο συστατικών και πώς επισημαίνονται τα αλλεργιογόνα;

Ο κατάλογος συστατικών ξεκινά με επικεφαλίδα που περιέχει τη λέξη «συστατικά» και απαριθμεί όλα τα συστατικά κατά φθίνουσα σειρά βάρους κατά τη στιγμή της χρήσης τους (άρθρο 18 του κανονισμού 1169/2011).

• Τα πρόσθετα αναγράφονται με την ονομασία της κατηγορίας τους, ακολουθούμενη από την ειδική ονομασία ή τον αριθμό Ε, για παράδειγμα «συντηρητικό: σορβικό κάλιο» (παράρτημα VII μέρος Γ). Οι επίσημες ελληνικές ονομασίες κατηγοριών είναι, μεταξύ άλλων, «ρυθμιστής οξύτητας», «αντισυσσωματωτικό», «διογκωτικό», «γαλακτωματοποιητής», «πυκνωτικό μέσο» και «γλυκαντικό».
• Τα κελύφη καψουλών είναι επίσης συστατικά, για παράδειγμα «κέλυφος κάψουλας: υδροξυπροπυλομεθυλοκυτταρίνη».
• Τα τεχνητά νανοϋλικά ακολουθούνται από τη λέξη «νάνο» σε παρένθεση (άρθρο 18 παρ. 3).
• Τα αλλεργιογόνα από τις 14 ομάδες του παραρτήματος II επισημαίνονται μέσα στον ίδιο τον κατάλογο συστατικών, με διαφορετική γραμματοσειρά, στυλ ή χρώμα φόντου (άρθρο 21).
• Ποσότητα συστατικού (QUID): αν ένα συστατικό αναφέρεται στην ονομασία ή τονίζεται με λέξεις ή εικόνες, δηλώστε την ποσότητά του (άρθρο 22, παράρτημα VIII).

Καθαρή ποσότητα, ημερομηνία, παρτίδα, διατήρηση και οδηγίες χρήσης: τι ακριβώς;

Ακολουθούν τους γενικούς κανόνες για τα προσυσκευασμένα τρόφιμα:

• Καθαρή ποσότητα σε ml για τα υγρά και σε g για τα υπόλοιπα προϊόντα (άρθρο 23). Για δισκία και κάψουλες αναγράψτε το καθαρό βάρος· η προσθήκη του αριθμού δισκίων ή καψουλών είναι συνήθης και χρήσιμη. Το παράρτημα IX σημείο 1 στοιχείο γ εξαιρεί τα τρόφιμα που πωλούνται συνήθως με τον αριθμό τεμαχίων, αν ο αριθμός φαίνεται από έξω ή αναγράφεται στην ετικέτα· το αν οι αρχές το εφαρμόζουν στα συμπληρώματα διαφέρει, γι’ αυτό η αναγραφή και του βάρους είναι η ασφαλής επιλογή.
• Ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας: «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από …» όταν αναγράφεται η ημέρα, αλλιώς «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από το τέλος …». Για διατηρησιμότητα πάνω από 18 μήνες αρκεί το έτος· για 3 έως 18 μήνες ο μήνας και το έτος (παράρτημα X).
• Συνθήκες διατήρησης και χρόνος χρήσης μετά το άνοιγμα, όπου χρειάζεται (άρθρο 25).
• Παρτίδα, συνήθως με το γράμμα «L» μπροστά (οδηγία 2011/91/ΕΕ).
• Οδηγίες χρήσης, όταν χωρίς αυτές θα ήταν δύσκολη η σωστή χρήση του προϊόντος, για παράδειγμα «διαλύστε σε ένα ποτήρι νερό» (άρθρο 9 παρ. 1 στοιχείο ι).

Ποιο όνομα και ποια διεύθυνση πρέπει να αναγράφονται;

Το όνομα ή η εμπορική επωνυμία και η διεύθυνση της επιχείρησης με το όνομα της οποίας κυκλοφορεί το προϊόν (άρθρο 8 παρ. 1 και άρθρο 9 παρ. 1 στοιχείο η του κανονισμού 1169/2011). Στο private label αυτή είναι ο κάτοχος της μάρκας, όχι ο παραγωγός για λογαριασμό τρίτων. Αν ο κάτοχος της μάρκας δεν είναι εγκατεστημένος στην ΕΕ, αναγράφεται ο εισαγωγέας.

Ο παραγωγός δεν χρειάζεται να αναγράφεται. Μπορείτε προαιρετικά να προσθέσετε «Παρασκευάζεται για λογαριασμό…».

Η χώρα καταγωγής είναι υποχρεωτική μόνο όταν η παράλειψή της θα μπορούσε να παραπλανήσει τους καταναλωτές (άρθρο 26 παρ. 2 στοιχείο α). Αν την αναγράφετε και το πρωταρχικό συστατικό προέρχεται από αλλού, ισχύουν οι κανόνες του άρθρου 26 παρ. 3.

Σε ποια γλώσσα πρέπει να είναι η ετικέτα;

Οι υποχρεωτικές πληροφορίες αναγράφονται σε γλώσσα που είναι εύκολα κατανοητή από τους καταναλωτές του κράτους μέλους όπου πωλείται το προϊόν (άρθρο 15 παρ. 1 του κανονισμού 1169/2011). Κάθε κράτος μέλος μπορεί να απαιτήσει στο έδαφός του μία ή περισσότερες από τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ (άρθρο 15 παρ. 2), δηλαδή στην πράξη την εθνική γλώσσα. Η ετικέτα μπορεί να είναι πολύγλωσση (άρθρο 15 παρ. 3).

• Ελλάδα: ελληνικά. Για τη γνωστοποίηση ο ΕΟΦ ζητά υπόδειγμα της ελληνικής ετικέτας (και της αγγλικής, αν υπάρχει).
• Κύπρος: ελληνικά. Οι Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας ζητούν ελληνική ετικέτα με τη γνωστοποίηση.
• Περισσότερες χώρες στην ίδια συσκευασία: κάθε γλωσσική εκδοχή πρέπει να είναι πλήρης, με τον εθνικό όρο για το «συμπλήρωμα διατροφής» και όλες τις προειδοποιήσεις.

Στις πωλήσεις online οι ίδιοι γλωσσικοί κανόνες ισχύουν και για τη σελίδα του προϊόντος.

Ποιο μέγεθος γραμμάτων και ποια διάταξη απαιτούνται;

Οι υποχρεωτικές ενδείξεις τυπώνονται με ύψος x τουλάχιστον 1,2 mm ή 0,9 mm, αν η μεγαλύτερη επιφάνεια της συσκευασίας είναι μικρότερη από 80 cm² (άρθρο 13 παρ. 2 και 3, παράρτημα IV του κανονισμού 1169/2011).

• Οι πληροφορίες αναγράφονται σε εμφανές σημείο, ώστε να είναι εύκολα ορατές, ευανάγνωστες και, όπου χρειάζεται, ανεξίτηλες (άρθρο 13 παρ. 1).
• Δεν επιτρέπεται να κρύβονται, να καλύπτονται ή να διακόπτονται από άλλα κείμενα ή εικόνες.
• Η ονομασία του τροφίμου και η καθαρή ποσότητα βρίσκονται στο ίδιο οπτικό πεδίο (άρθρο 13 παρ. 5).

Ποια συστατικά απαιτούν πρόσθετες προειδοποιήσεις;

Ορισμένα συστατικά επιβάλλουν πρόσθετες ενδείξεις σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, και ορισμένες χώρες προσθέτουν δικές τους.

Αν στην Ελλάδα ή στην Κύπρο ισχύουν πρόσθετες εθνικές προειδοποιήσεις για συγκεκριμένες ουσίες, ελέγξτε το με την αρμόδια αρχή πριν από την εκτύπωση.

Τι πρέπει να δείχνει ένα e-shop;

Για προσυσκευασμένα τρόφιμα που πωλούνται online, όλες οι υποχρεωτικές πληροφορίες εκτός από την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας πρέπει να είναι διαθέσιμες πριν από τη σύναψη της αγοράς, στη σελίδα του προϊόντος ή με άλλο σαφώς προσδιορισμένο μέσο, χωρίς επιπλέον κόστος για τον καταναλωτή. Όλες οι υποχρεωτικές ενδείξεις πρέπει να είναι διαθέσιμες κατά την παράδοση (άρθρο 14 του κανονισμού 1169/2011).

Για τα συμπληρώματα διατροφής αυτό περιλαμβάνει και τις ειδικές ενδείξεις: κατηγορίες θρεπτικών συστατικών, ημερήσια δόση, προειδοποιήσεις, ποσότητες ανά ημερήσια δόση και % ΔΤΑ. Στην πράξη δημοσιεύστε ολόκληρο το κείμενο της ετικέτας στη σελίδα του προϊόντος, ιδανικά με φωτογραφία της ετικέτας, στα ελληνικά.

Πού προσθέτουν απαιτήσεις οι εθνικοί κανόνες;

Το δίκαιο της ΕΕ ορίζει το περιεχόμενο της ετικέτας· το εθνικό δίκαιο προσθέτει λεπτομέρειες. Πριν από την εκτύπωση ελέγξτε τους κανόνες κάθε χώρας όπου πουλάτε.

Πώς λειτουργεί η γνωστοποίηση εξηγεί ο οδηγός Γνωστοποίηση συμπληρωμάτων διατροφής στον ΕΟΦ. Αν αγοράζετε από παραγωγό σε άλλο κράτος μέλος, δείτε τον οδηγό Συμπληρώματα διατροφής από παραγωγό στη Σλοβακία.

Λίστα ελέγχου πριν από την εκτύπωση

Ελέγξτε την ετικέτα γραμμή προς γραμμή πριν την τυπώσετε:

Πώς φαίνονται τα κείμενα της ετικέτας σε ένα πραγματικό προϊόν;

Τα παρακάτω κείμενα είναι παράδειγμα από τον κατάλογό μας για το Λιποσωμιακό χηλικό μαγνήσιο σε φιάλη 200 ml, εδώ στα ελληνικά. Δείχνουν τη δομή μιας ετικέτας, δεν αποτελούν τελική ετικέτα για το δικό σας προϊόν και δεν περιέχουν ισχυρισμούς υγείας.

Ποια λάθη στις ετικέτες είναι συνηθισμένα;

Τα λάθη αυτά προκύπτουν από τους παραπάνω κανόνες και ξεφεύγουν εύκολα:

• λείπει ο εθνικός όρος για το «συμπλήρωμα διατροφής» σε μία από τις γλωσσικές εκδοχές,
• οι ποσότητες δίνονται ανά 100 ml αντί ανά ημερήσια δόση ή λείπει το % ΔΤΑ,
• η ποσότητα της δραστικής ουσίας δεν συμφωνεί με τη δόση στις οδηγίες χρήσης,
• τα αλλεργιογόνα δεν επισημαίνονται μέσα στον ίδιο τον κατάλογο συστατικών,
• τα πρόσθετα αναγράφονται χωρίς την κατηγορία τους,
• ως υπεύθυνη επιχείρηση αναγράφεται ο παραγωγός αντί για τον κάτοχο της μάρκας,
• η ονομασία και η καθαρή ποσότητα δεν βρίσκονται στο ίδιο οπτικό πεδίο,
• γράμματα μικρότερα από 1,2 mm (0,9 mm σε μικρές συσκευασίες),
• στην Ελλάδα, ετικέτα τυπωμένη πριν από τη γνωστοποίηση, χωρίς τον αριθμό γνωστοποίησης του ΕΟΦ,
• θεραπευτικές διατυπώσεις («θεραπεύει», «βοηθά σε μια ασθένεια»), που απαγορεύονται από το άρθρο 6 παρ. 2 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ και το άρθρο 7 παρ. 3 του κανονισμού 1169/2011,
• δηλώσεις που υπονοούν ότι μια ποικίλη δίαιτα δεν παρέχει αρκετά θρεπτικά συστατικά (άρθρο 7 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ),
• «καλύτερη απορρόφηση» ή «υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα», που δεν είναι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας. Περισσότερα στους οδηγούς Ισχυρισμοί υγείας στα συμπληρώματα διατροφής και Λιποσωμιακά συμπληρώματα: τι είναι.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε με την ετικέτα σας;

Ετοιμάζουμε το περιεχόμενο της ετικέτας και, αν το θέλετε, τυπώνουμε και επικολλούμε τις ετικέτες:

• κείμενα ετικέτας στα ελληνικά κατόπιν αιτήματος (συστατικά, ποσότητες ανά ημερήσια δόση, οδηγίες χρήσης, προειδοποιήσεις, διατήρηση),
• πρότυπο διαστάσεων σε κλίμακα 1:1 και οδηγό για τον γραφίστα σας· τα γραφιστικά αρχεία τα δίνετε εσείς, επειδή δεν αναλαμβάνουμε γραφιστικό σχεδιασμό,
• έλεγχο του τελικού PDF και δοκίμιο πριν από την εκτύπωση,
• προαιρετική εκτύπωση και επικόλληση με 0,30 € ανά τεμάχιο, χωρίς χρέωση προετοιμασίας· παραδίδουμε τα προϊόντα και χωρίς ετικέτα, και τα κείμενα και το πρότυπο τα λαμβάνετε σε κάθε περίπτωση.

Τα έτοιμα προϊόντα με την ετικέτα σας τα αποστέλλουμε συνήθως εντός 3–5 εργάσιμων ημερών από την παραλαβή των γραφιστικών αρχείων της ετικέτας, εφόσον το προϊόν είναι διαθέσιμο. Παραδίδουμε από 25 τεμάχια ανά προϊόν, στις δημόσιες τιμές του τιμοκαταλόγου χωρίς ΦΠΑ, σε όλη την ΕΕ. Στην Ελλάδα κάθε συμπλήρωμα γνωστοποιείται στον ΕΟΦ πριν από τη θέση του σε κυκλοφορία, και στις περισσότερες χώρες της ΕΕ ισχύει υποχρέωση γνωστοποίησης (άρθρο 10 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ). Οι απαιτήσεις διαφέρουν ανά χώρα· κατόπιν αιτήματος σας συμβουλεύουμε και ετοιμάζουμε τα έγγραφα.

Η επιλογή των ισχυρισμών υγείας είναι δική σας. Λεπτομέρειες στη σελίδα Ετικέτες, ή στείλτε μας αίτημα για την ετικέτα· μπορείτε να μας γράψετε και στα ελληνικά.