Oświadczenia zdrowotne na suplementach diety: na co pozwala prawo UE

Czym jest oświadczenie żywieniowe, a czym oświadczenie zdrowotne?

Oświadczenie żywieniowe dotyczy wartości energetycznej lub zawartości składników odżywczych, np. „źródło witaminy C”. Oświadczenie zdrowotne wskazuje na związek między żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem, np. „Witamina C przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”. Oba rodzaje reguluje rozporządzenie (WE) nr 1924/2006.

Oświadczeniem jest każdy komunikat lub przedstawienie, które nie jest obowiązkowe i stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że żywność ma szczególne właściwości, łącznie z obrazami i symbolami (art. 2 ust. 2). Dla witamin i składników mineralnych załącznik do rozporządzenia określa dwa podstawowe oświadczenia żywieniowe:

Warto też zwrócić uwagę na nazwę produktu. Znak towarowy, marka lub nazwa marketingowa, którą można odebrać jako oświadczenie żywieniowe lub zdrowotne, może być stosowana tylko wtedy, gdy towarzyszy jej dozwolone oświadczenie (art. 1 ust. 3).

Gdzie znaleźć dozwolone oświadczenia zdrowotne?

Dozwolone oświadczenia zawiera rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, stosowane od 14 grudnia 2012 r., oraz unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych na stronie Komisji Europejskiej. Rejestr pokazuje oświadczenia dozwolone i niedozwolone i można go wyeksportować do Excela.

• Tylko z wykazu. Oświadczenia zdrowotne są zakazane, chyba że zostały dopuszczone i wpisane do unijnych wykazów (art. 10 ust. 1 rozporządzenia 1924/2006).
• To samo znaczenie, te same warunki. Sformułowanie, które ma dla konsumenta to samo znaczenie co dozwolone oświadczenie, podlega tym samym warunkom stosowania (motyw 9 rozporządzenia 432/2012).
• Język polski. Rozporządzenie 432/2012 istnieje we wszystkich językach urzędowych UE. Na etykiecie na rynek polski warto stosować brzmienie z polskiej wersji językowej.
• Wykaz się zmienia. Na przykład rozporządzenie (UE) 2024/2041 usunęło oświadczenie dotyczące monakoliny K z czerwonego ryżu fermentowanego. Aktualne brzmienie warto sprawdzić przed każdym drukiem.

Jakie oświadczenia są dozwolone dla witamin C, D, K, B6, B12, magnezu, cynku i selenu?

Dla tych ośmiu składników rozporządzenie 432/2012 zawiera 76 dozwolonych oświadczeń. Tabela pokazuje ich liczbę i próg „źródła” obliczony z referencyjnych wartości spożycia (RWS) z załącznika XIII do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011:

Wybór dozwolonych oświadczeń, dosłownie z polskiej wersji skonsolidowanej rozporządzenia 432/2012 (20 sierpnia 2025 r.):

Wszystkie powyższe oświadczenia mają ten sam warunek stosowania, np. dla witaminy C: „Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem witaminy C zgodnie z oświadczeniem »ŹRÓDŁO [NAZWA WITAMINY/WITAMIN] LUB [NAZWA SKŁADNIKA MINERALNEGO/SKŁADNIKÓW MINERALNYCH]«, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006”.

Niektóre oświadczenia mają własny warunek. Oświadczenie „Witamina C pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego w trakcie intensywnych ćwiczeń fizycznych i po nich” można stosować wyłącznie dla żywności zapewniającej spożycie 200 mg witaminy C dziennie, a konsument musi otrzymać informację, że korzystne działanie występuje przy spożywaniu 200 mg witaminy C dziennie ponad zalecane dzienne spożycie.

Kiedy można użyć oświadczenia?

Gdy suplement zawiera wystarczającą ilość substancji, a etykieta zawiera wymagane informacje towarzyszące.

Znacząca ilość. „Źródło” oznacza znaczącą ilość w rozumieniu załącznika XIII część A pkt 2 rozporządzenia 1169/2011. Co do zasady jest to 15% RWS w 100 g lub 100 ml albo w porcji, jeśli opakowanie zawiera tylko jedną porcję. Przy suplementach diety:

• Czeski urząd kontroli żywności (SZPI) w wytycznych z 3 stycznia 2024 r. wskazuje, że przy suplementach diety chodzi o 15% RWS w zalecanej dziennej porcji.
• Wiążącej wykładni na poziomie UE nie ma. W naszej ocenie rozsądnym podejściem jest obliczanie 15% RWS w zalecanej dziennej porcji. W razie wątpliwości warto zapytać właściwy organ.
• Substancja musi też występować w formie przyswajalnej przez organizm (art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 1924/2006).

Informacje towarzyszące (art. 10 ust. 2). Jeśli suplement ma oświadczenie zdrowotne, etykieta (a jeśli jej nie ma – prezentacja i reklama) musi zawierać:

1. stwierdzenie wskazujące na znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia,
2. ilość środka spożywczego i poziom jego spożycia niezbędny do uzyskania korzystnego działania, o którym mówi oświadczenie,
3. w stosownych przypadkach stwierdzenie skierowane do osób, które powinny unikać produktu,
4. odpowiednie ostrzeżenie przy produktach, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, jeśli są spożywane w nadmiarze.

Ogólne odniesienia. Odniesienie do ogólnych, nieswoistych korzyści, np. „na odporność” czy „dla witalności”, można zamieścić tylko wtedy, gdy towarzyszy mu konkretne dozwolone oświadczenie (art. 10 ust. 3).

Czego nigdy nie wolno twierdzić?

Niezależnie od receptury nigdy nie wolno twierdzić, że suplement diety zapobiega chorobie, leczy ją lub ją wyleczy (art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia 1169/2011, art. 6 ust. 2 dyrektywy 2002/46/WE). Dotyczy to etykiety, prezentacji i reklamy. Nie wolno też stwierdzać ani sugerować, że zrównoważona i zróżnicowana dieta nie dostarcza wystarczających ilości składników odżywczych (art. 7 dyrektywy 2002/46/WE). Zgodnie z art. 12 rozporządzenia 1924/2006 niedozwolone są oświadczenia, które:

• sugerują, że niespożywanie danej żywności mogłoby wpłynąć na zdrowie,
• odwołują się do tempa lub wielkości utraty masy ciała,
• odwołują się do zaleceń poszczególnych lekarzy lub specjalistów w zakresie zdrowia.

Oświadczenia o zmniejszaniu ryzyka choroby to odrębna kategoria. Można je stosować tylko po uzyskaniu odrębnego zezwolenia na podstawie art. 14 rozporządzenia 1924/2006; rozporządzenie 432/2012 ich nie zawiera. W prawie konsumenckim fałszywe twierdzenie, że produkt leczy choroby, zawsze jest nieuczciwą praktyką handlową (dyrektywa 2005/29/WE, załącznik I pkt 17).

Krajowe przepisy o reklamie mogą wprowadzać dodatkowe zasady. Przed kampanią w Polsce warto je sprawdzić.

Dlaczego „lepsze wchłanianie” nie jest dozwolonym oświadczeniem?

Oświadczenie o lepszym wchłanianiu lub wyższej biodostępności nie jest dozwolonym oświadczeniem zdrowotnym. W opinii z 2010 r. (EFSA Journal 2010;8(10):1743) panel EFSA stwierdził, że takie oświadczenia dotyczą lepszej biodostępności składnika odżywczego, a nie związku między żywnością a zdrowiem, którego wymaga rozporządzenie 1924/2006.

Formę można opisać rzeczowo, np. „magnez w formie liposomalnej”. Nie można jej jednak łączyć z silniejszym działaniem ani używać krotności typu „2× lepiej”. Dozwolone oświadczenia „Witamina C zwiększa przyswajanie żelaza” i „Witamina D pomaga w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu” opisują rolę składnika w organizmie, a nie właściwość formy Państwa produktu. Więcej w poradniku Czym są suplementy liposomalne.

Co dotyczy oświadczeń o roślinach „on hold”?

Oświadczenia dotyczące substancji roślinnych (botanicals), których EFSA jeszcze nie oceniła lub których Komisja jeszcze nie rozpatrzyła, można nadal stosować na podstawie art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia 1924/2006 (motywy 10 i 11 rozporządzenia 432/2012). Według Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (sprawozdanie specjalne 23/2024) „on hold” pozostaje 2078 oświadczeń dotyczących roślin.

Trybunał Sprawiedliwości UE ograniczył ich stosowanie w wyroku C-386/23 z 30 kwietnia 2025 r. Do czasu zakończenia oceny przez Komisję w reklamie suplementu z substancji roślinnych nie można stosować:

• szczegółowych oświadczeń opisujących funkcje psychologiczne lub behawioralne albo odnoszących się do nich (np. nastrój czy stres),
• odniesień do ogólnych, nieswoistych korzyści dla zdrowia bez dozwolonego szczegółowego oświadczenia,

chyba że dopuszcza je art. 28 ust. 6 rozporządzenia 1924/2006.

Wyrok nie wykluczył wprost oświadczeń „on hold” dotyczących funkcji fizycznych. W naszej ocenie ich stosowanie odbywa się na Państwa odpowiedzialność i ryzyko. Krajowe wytyczne mogą pochodzić sprzed wyroku – tak jest np. z czeskimi wytycznymi SZPI z 3 stycznia 2024 r. Bezpieczniej jest połączyć roślinę z witaminą lub składnikiem mineralnym, dla którego dopuszczono oświadczenie.

Czy zasady dotyczą stron internetowych, mediów społecznościowych i influencerów?

Tak. Rozporządzenie 1924/2006 ma zastosowanie do oświadczeń w przekazach komercyjnych – w etykietowaniu, prezentacji i reklamie żywności (art. 1 ust. 2). Strona internetowa, sklep online, newsletter i posty w mediach społecznościowych to przekazy komercyjne.

• Odbiorcy profesjonalni. W wyroku C-19/15 (14 lipca 2016 r.) Trybunał orzekł, że rozporządzenie ma zastosowanie także do przekazów komercyjnych skierowanych wyłącznie do pracowników ochrony zdrowia. W naszej ocenie te same zasady dotyczą więc katalogów dla aptek i materiałów dla dystrybutorów.
• Influencerzy. W naszej ocenie płatny post influencera jest reklamą Państwa marki i obowiązują go te same zasady dotyczące oświadczeń. Jego komercyjny cel musi być też jasny: zgodnie z dyrektywą o nieuczciwych praktykach handlowych (2005/29/WE) ukrycie celu handlowego jest wprowadzającym w błąd zaniechaniem (art. 7 ust. 2), a płatne treści redakcyjne nieoznaczone jako reklama są zawsze nieuczciwe (załącznik I pkt 11).
• Opinie klientów. Prawo UE nie reguluje ich wprost. W naszej ocenie, jeśli wybierają Państwo, wyróżniają lub udostępniają opinie w celach marketingowych, mogą one stać się Państwa własnym przekazem komercyjnym.

Kto egzekwuje zasady i co grozi za ich naruszenie?

Każde państwo członkowskie egzekwuje zasady przez własne organy i ustala własne sankcje, także Polska. Kontrole urzędowe prowadzi się zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/625; organy mogą na przykład zamawiać produkty online bez ujawniania swojej tożsamości i wykorzystywać je jako próbki urzędowe (art. 36).

Oprócz kar finansowych organy mogą nakazać zmianę etykiet i reklam albo wycofanie produktów z rynku. Właściwość organów, wysokość sankcji i praktyka egzekwowania różnią się między krajami. Warto sprawdzić zasady każdego kraju sprzedaży, a w razie wątpliwości zlecić prawną ocenę oświadczeń reklamowych.

Jak możemy pomóc?

Przygotowujemy teksty na etykietę zgodne z przepisami, w języku polskim: składniki, ilości w dziennej porcji z % RWS, sposób użycia, obowiązkowe ostrzeżenia i warunki przechowywania. Wybór oświadczeń zdrowotnych należy do Państwa; nie oferujemy go jako usługi. Jako właściciel marki odpowiadają Państwo za stosowane oświadczenia.

Pozostałe obowiązkowe informacje opisuje poradnik Etykieta suplementu diety, a powiadomienie – poradnik Powiadomienie GIS o suplemencie diety. Jak działa druk i naklejanie etykiet, opisuje strona Etykiety. Pytania mogą Państwo wysłać przez formularz zapytania – także po polsku.